Rozdział III
Przeliczanie obiektów, pierwsze kroki w świecie liczb
Dlaczego warto rozwijać przeliczanie przez zabawę?
Umiejętność przeliczania to jeden z kluczowych etapów edukacji matematycznej dzieci w wieku przedszkolnym. Poprzez przeliczanie dzieci uczą się dostrzegać ilość jako cechę świata, rozumieć porządek, a także budować pierwsze relacje matematyczne: więcej, mniej, tyle samo.
Dziecko, które potrafi policzyć elementy w zbiorze, wykonuje ważny krok w kierunku zrozumienia liczby jako stałej wartości, niezależnej od rodzaju przedmiotów czy ich ułożenia. Dzięki tym umiejętnościom przedszkolak zaczyna tworzyć podstawy do dalszych operacji matematycznych, takich jak dodawanie i odejmowanie, porównywanie liczb, a także analiza prostych problemów logicznych.
W przedszkolu nauka liczenia nie powinna ograniczać się do odtwarzania ciągu liczebników. Aby dziecko zrozumiało, co znaczy „trzy”, „pięć” czy „sześć”, musi to zobaczyć, dotknąć, przeliczyć i doświadczyć w działaniu. Dopiero wtedy liczby nabierają znaczenia.
Dlatego właśnie w tym rozdziale proponujemy zestaw zabaw z wykorzystaniem klocków – prostego i elastycznego narzędzia dydaktycznego, które pozwala na twórcze i aktywne uczenie się przez działanie. Kolorowe, łatwe do chwytania klocki zachęcają dzieci do manipulowania, budowania, układania i – co najważniejsze – przeliczania w kontekście.
Co rozwijają zaproponowane zabawy?
- rozumienie stałości liczby (np. 4 to zawsze cztery, niezależnie od tego, co liczę),
- praktyczne przeliczanie w działaniu (budowanie, przekładanie, porządkowanie),
- umiejętność odpowiadania na pytania: „ile?”, „który?”, „więcej/mniej?”,
- współpracę w grupie i komunikację matematyczną.
Zabawy zostały zaprojektowane tak, aby były proste do przeprowadzenia, elastyczne i możliwe do modyfikacji – zarówno dla małej grupy, jak i w pracy indywidualnej. Każde ćwiczenie zawiera również propozycję wariantu lub rozszerzenia.
Ten rozdział to zaproszenie do radosnego liczenia – przez ruch, budowanie, działanie i rozmowę. Zaufaj sile konkretu, a dzieci z radością wkroczą w świat matematyki.
Klockowa wieża liczbowa
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza klocki, tworząc wieżę odpowiadającą wskazanej liczbie. Ćwiczy rozumienie liczby jako ilości.
Potrzebne elementy
Zestaw kół zębatych (12 kół dla dziecka), kartoniki z cyframi (od 1 do 12) – opcjonalnie.
Przebieg
Nauczyciel pokazuje dzieciom kartonik z cyfrą (np. 4).
Dzieci budują wieżę z tylu klocków, ile wskazuje cyfra.
Po zbudowaniu wieży dzieci liczą głośno każdy klocek: „jeden, dwa, trzy, cztery”.
Wspólnie porównujemy wysokości wież w grupie – czy któraś wieża jest wyższa? niższa? jeżeli tak to dlaczego?
Powtarzamy ćwiczenie z innymi cyframi.
Warianty
● Każde dziecko indywidualnie losuje kartonik z cyfrą z zamkniętymi oczami.
● Nauczyciel buduje wieżę, a dzieci odgadują, z ilu klocków się składa, wspólnie wyszukują / rozpoznają cyfrę odpowiadającą ilości kół w wieży.
Dzieci pracują parami: jedno buduje, drugie liczy i kontroluje.
Przygotować kartoniki z cyframi.
Kto ma ile?
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza swoje klocki i porównuje ich liczbę z innymi. Rozwija umiejętność porównywania zbiorów i używania określeń: więcej, mniej, tyle samo.
Potrzebne elementy
Kilkanaście dowolnych klocków na każde dziecko,
miseczki, talerzyki lub pudełka do rozdzielania klocków
Przebieg
Każde dziecko otrzymuje losowo wybraną liczbę klocków (np. 2, 3, 5…).
Dzieci przeliczają swoje klocki i mówią głośno, ile mają.
Nauczyciel pyta: „Kto ma najwięcej?”, „Kto ma najmniej?”, „Czy ktoś ma tyle samo co…?”, „Kto ma najwięcej w kolorze…. ?”, „Kto ma cztery koła / dwa walce?”
Dzieci ustawiają się w kolejności rosnącej/malejącej według liczby posiadanych klocków.
Warianty
- Dzieci mogą same losować ilość klocków z zamkniętymi oczami.
- Zamiast porównywania w parach, dzieci tworzą grupy według liczby (np. „wszyscy, którzy mają trzy klocki – razem” / wszyscy, którzy mają dwa koła zębate, itd.).
- Dziecko może porównać swoje klocki z nauczycielem: „Czy mam więcej niż pani/pan?”
Zbuduj liczbę
Cel dydaktyczny
Dziecko tworzy konstrukcję z klocków odpowiadającą wskazanej liczbie. Rozwija wyobraźnię przestrzenną i zdolności matematyczne.
Potrzebne elementy
Zestaw klocków, z którego będą korzystać wspólnie wszystkie dzieci (np. wysypany na dywanie), kartoniki z cyframi (opcjonalnie).
Przebieg
Nauczyciel pokazuje dzieciom cyfrę (np. 5). Zadaniem każdego dziecka jest zbudowanie dowolnej konstrukcji z dokładnie tylu klocków, ile wskazuje cyfra. Dziecko opisuje, co zbudowało: „To jest wieża z pięciu klocków”, „Zbudowałem samolot z trzech”. Nauczyciel zachęca dzieci do porównania swoich konstrukcji pod względem wielkości i ilości klocków.
Warianty
- Dzieci budują konstrukcje w parach, wspólnie wybierając liczbę klocków.
- Dziecko losuje dwie liczby i buduje dwie konstrukcje – potem porównuje, która jest większa.
Skaczące klocki
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza obiekty, łącząc liczenie z ruchem i orientacją przestrzenną.
Potrzebne elementy
Zestaw klocków, z którego będą korzystać wspólnie wszystkie dzieci (np. wysypany na dywanie).
Przebieg
Dziecko układa swoje klocki w rzędzie na podłodze, w odstępach między nimi.
Zadaniem dziecka jest przeskoczyć przez każdy klocek, licząc głośno: „jeden”, „dwa”, „trzy”…
Po przejściu całej linii można wrócić na początek i zagrać w drugą rundę z inną liczbą klocków.
Warianty
- Zamiast przeskakiwania dzieci mogą stawiać stopę obok każdego klocka lub go dotykać.
- Dzieci mogą ustawiać klocki w innych układach (np. koło, ścieżka) i liczyć, poruszając się po nich.
- Nauczyciel może wraz z dziećmi zbudować jeden tor, przez który będą kolejno przeskakiwać dzieci, przeliczając do określonej cyfry i po niej zaczynając znów od „jeden”.
Kolorowe zadania
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza obiekty należące do jednej kategorii (koloru), rozwija spostrzegawczość i koncentrację.
Potrzebne elementy
Klocki w różnych kolorach umieszczone w miseczkach, kołach itd., miseczki, woreczki lub pojemniki do sortowania
Przebieg
Każde dziecko otrzymuje miskę z pomieszanymi kolorowymi klockami.
Nauczyciel wydaje polecenie: „Znajdź i ułóż przed sobą trzy niebieskie klocki”.
Dziecko wybiera z miski odpowiedni kolor i przelicza wybrane klocki, układając je w rzędzie.
Wspólnie sprawdzacie, czy ilość i kolor się zgadza.
Warianty
- W formie zabawy ruchowej: wysypujemy klocki na dywanie, a dzieci szukają klocków i przenoszą określoną ilość w danym kolorze na swoje miejsca.
- Dzieci losują kartoniki z kolorem i cyfrą (np. „zielony + 4”) i realizują zadanie zgodnie z instrukcją.
- Kartoniki z kolorowymi klockami w odpowiednim kształcie i cyframi.
Ile zniknęło
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza obiekty i rozwija rozumienie odejmowania w działaniu konkretnym.
Potrzebne elementy
Klocki dla każdego dziecka, materiał do zakrywania (np. chustka, kartka papieru)
Przebieg
Dziecko układa przed sobą wskazaną przez nauczyciela ilość klocków w rzędzie i przelicza je.
Nauczyciel prosi, by dzieci zamknęły oczy, przechodzi przez grupę i kilku dzieciom zabiera część klocków. Dzieci otwierają oczy, przeliczają widoczne klocki i odpowiadają na pytanie: Kto ma ile klocków? „Ile klocków zniknęło?” Następnie sprawdzamy poprawność odpowiedzi. Dzieci, którym zniknęły klocki, dobierają ilość brakujących klocków. Wszystkie klocki odkładamy z powrotem do wspólnej puli i zabieramy nową ilość wskazaną przez nauczyciela / jedno z dzieci.
Warianty
- Dzieci pracują w parach i zabierają sobie nawzajem część klocków.
- Zamiast mówienia ile klocków zniknęło można poprosić dzieci, by wyklaskały / wyskakały brakującą ilość – pozostała część grupy przelicza, by odgadnąć, jaka ilość klocków brakuje.
- Dzieci mogą też wskazać brakującą ilość za pomocą cyfry.
Klockowy koncert
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza obiekty poprzez rytmiczne ruchy i dźwięki, rozwija pamięć słuchową i koordynację.
Potrzebne elementy
Zestaw klocków, z którego będą korzystać wspólnie wszystkie dzieci (np. wysypany na dywanie).
Przebieg
Każdy klocek to jeden dźwięk lub ruch: stuknięcie o stół, klaśnięcie, uderzenie o podłogę itp. Dziecko układa przed sobą wybraną liczbę klocków i gra „koncert”: za każdy klocek wykonuje jeden dźwięk – dźwięki nie mogą się powtarzać. Liczenie odbywa się równocześnie z rytmem: „jeden”, „dwa”, „trzy”…
Warianty
Można wprowadzić grupy dźwięków, np. teraz każdy klocek to jeden odgłos zwierzęcia.
Zamiast dźwięków można prosić dziecko, by każdy klocek był związany z jednym ruchem (np. podskok, obrót, przysiad, skłon, podskok na jednej nodze itd.).
Praca w parach: jedno dziecko gra koncert, drugie liczy i odtwarza sekwencję.
Daj mi tyle
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza obiekty, wykonuje zadania zgodnie z poleceniem i utrwala liczebniki.
Potrzebne elementy
Zestaw klocków, z którego będą korzystać wspólnie wszystkie dzieci (np. wysypany na dywanie),
kartoniki z cyframi (opcjonalnie)
Przebieg
Nauczyciel mówi: „Daj mi trzy klocki”.
Dziecko odlicza i przekazuje dokładnie tyle klocków, ile wskazano.
Następnie dzieci zamieniają się rolami: nauczyciel prosi, a dzieci uczą się wydawać polecenia nawzajem.
Warianty
● Nauczyciel wskazuje kartonik z cyfrą zamiast słownego polecenia.
● Dziecko może podawać klocki w określonym kolorze lub układzie (np. „Daj mi dwa czerwone i jeden żółty”). Warto też wtedy wspólnie przeliczyć – o ile klocków poprosiłem?
Dzieci mogą realizować to ćwiczenie w parach.
Klocki w rzędzie
Cel dydaktyczny
Dziecko przelicza obiekty w określonym porządku i rozpoznaje relacje porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci…).
Potrzebne elementy
Zestaw klocków, z którego będą korzystać wspólnie wszystkie dzieci (np. wysypany na dywanie)
Po cztery platformy dla dziecka (np. dwie zielone i dwie żółte)
Przebieg
Każde z dzieci łączy ze sobą cztery platformy w jedną ścieżkę.
Dzieci umieszczają na platformach 8 klocków w górnym rzędzie poziomym oraz 8 klocków w dolnym rzędzie.
Nauczyciel zadaje pytania każdemu z dzieci: „Który klocek jest trzeci w pierwszym rzędzie?”, „Jakiego koloru jest piąty klocek w dolnym rzędzie?”
Warianty
- Zamiast kolorów dzieci mogą tworzyć wzory lub układy (np. koło-walec-koło…).
- Zadanie może być realizowane w parach.
- Podobne ćwiczenie w parach: jedno dziecko opisuje ułożenie własnych klocków, drugie odtwarza układ na swojej platformie.