Rozdział IX - Zabawy ze znakami rzymskimi

Spis treści:

Liczby rzymskie to niezwykle ciekawy element naszej kultury i historii. Chociaz zwykle posługujemy sie cyframi arabskimi, zapis rzymski towarzyszy nam w wielu codziennych sytuacjach. Spotykamy sie z nim na tarczach zegarów, w zapisywaniu dat, na zabytkowych budynkach, w tytułach ksiazek czy wydarzen sportowych.

W klasach 1–3 nauka liczb rzymskich pełni funkcje wprowadzajaca – nie chodzi o ich biegłe stosowanie, lecz o rozpoznawanie symboli, zrozumienie zasad tworzenia zapisu i powiazanie ich z odpowiadajacymi wartosciami arabskimi.

Dzieki poznaniu tego systemu uczniowie dostrzegaja, ze matematyka ma wiele róznych form, a liczby moga byc przedstawiane na rózne sposoby.Wprowadzenie liczb rzymskich juz na wczesnym etapie edukacji kształtuje u dzieci spostrzegawczosc, rozwija pamiec oraz umiejetnosc porzadkowania i analizowania informacji. Uczniowie ucza sie dostrzegac zaleznosci miedzy znakami a ich wartoscia liczbowa, co sprzyja logicznemu mysleniu i ułatwia pózniejsze rozumienie bardziej złozonych systemów matematycznych.

Uczen po realizacji zadan z tego rozdziału:

1. Rozpoznaje i odczytuje liczby rzymskie w zakresie I–XII.
2. Porzadkuje liczby rzymskie w kolejnosci rosnacej i malejacej.
3. Przekształca zapis rzymski na zapis arabski i odwrotnie.
4. Dodaje i odejmuje liczby w systemie rzymskim w prostym zakresie.
5. Wskazuje miejsca wystepowania liczb rzymskich w otoczeniu (zegar, budynek, ksiazka).
6. Buduje konstrukcje z klocków, wykorzystujac koła zebate, walce, platformy i łaczniki do ilustrowania liczb i działan.
7. Buduje liczby rzymskie do 20 z wykorzystaniem klocków
8. Odczytuje liczby rzymskie zapisane na planszach, kartach i konstrukcjach.
9. Stosuje liczby rzymskie w zabawach matematycznych i sytuacjach codziennych (np. zapis godziny, tytuł filmu).
10. Współpracuje w grupie, rozwiazujac zadania wymagajace odczytu lub budowy liczby rzymskiej

1. Rzymskie vs. Arabskie

CEL: Przypisywanie wartosci liczby arabskiej do symbolu liczby w zapisie rzymskim.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, wydrukowane liczby 1, 5, 10 oraz I, V, X

PRZEBIEG: Nauczyciel umieszcza na tablicy cyfry arabskie i tłumaczy dzieciom, ze kazda liczbe mozemy zapisac za pomoca cyfr arabskich i rzymskich, obok zapisu arabskiego umieszcza symbole rzymskie i pyta dzieci czy juz gdzies zaobserwowały taka forme zapisu. Nastepnie wartosciom liczb na tablicy przypisuje jeden kolor zebatki: I – zółta zebatka, V – niebieska zebatka, X – czerwona zebatka. Dzieci na platformach układaja zebatki od najmniejszej do najwiekszej wartosci.

2. Zapisywanie liczb Rzymskich

CEL: Zapisywanie liczb w zakresie 1-12 w systemie rzymskim.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, wydrukowane liczby 1-12 oraz I – XII

PRZEBIEG: Nauczyciel układa platformy 10×2, przypomina dzieciom jakie kolory zebatek przypisalismy liczbom rzymskim i pyta dzieci jaka zebatke musi ułozyc na platformie, by reprezentowała liczbe 1, nastepnie 2 i 3. Usuwa z platformy ułozone wczesniej zebatki i kładzie niebieska zebatke czyli V, pyta dzieci ile trzeba dodac, by otrzymac szesc (kładzie zółta zebatke po prawej stronie niebieskiej zebatki), a ile trzeba odjac od V, by otrzymac IV (przekłada zółta zebatke na lewa strone niebieskiej). W ten sam sposób wspólnie z dziecmi układa na platformach zebatki, by stworzyc wszystkie liczby z zakresu 1-12 i ułozyc obok nich wydruk z zapisem rzymskim.

3. Godziny po Rzymsku

CEL: Odczytywanie godzin zapisanych w systemie rzymskim.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, wydrukowane liczby 1-12 oraz I – XII, zegar z liczbami rzymskimi lub ilustracja/ zdjecie na ekranie przedstawiajace taki zegar.

PRZEBIEG: Nauczyciel pyta dzieci czy widziały kiedys taki zegar i czy potrafia odczytac na nim godzine? Nastepnie prosi dzieci, by na dywanie ułozyły okrag z 60 zebatek tak, by co piata zebatka była w kolorze czerwonym, pozostałe niech beda zółte. Z walców budujemy wskazówki zegara (dłuzsza i krótsza). Nauczyciel wraz z dziecmi układa przy czerwonych zebatkach oznaczenia godzin po arabsku, dzieli dzieci na 12 grup i kazda grupa otrzymuje losowa kartke z zapisem rzymskim. Grupy po kolei staraja sie zamienic liczby arabskie na rzymskie, a nastepnie ustawic wskazówki zegara tak, by wskazywał ich godzine.

4. Żywe Rzymskie liczby

CEL: Podniesienie sprawnosci w zapisywaniu liczb rzymskich.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, woreczek.

PRZEBIEG: Do woreczka wkładamy zebatki w kolorze zółtym, niebieskim i czerwonym w ilosci odpowiadajacej ilosci uczniów. Nauczyciel przypomina dzieciom przypisanie kolorów zebatek do wartosci I, V i X. Kazdy uczen losuje z woreczka jedna zebatke. Uczniowie staja na dywanie, a nauczyciel wymienia liczbe z zakresu 1-12, uczniowie jak najszybciej ustawiaja sie obok siebie w taki sposób, by stworzyc wymieniona liczbe z trzymanych przez siebie zebatek.

5. Rzymski kalendarz

CEL: Utrwalenie znajomosci nazw miesiecy i przyporzadkowanie ich numeracji w systemie rzymskim.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, wydrukowane nazwy 12 miesiecy, wydrukowane liczby rzymskie I – XII.

PRZEBIEG: Nauczyciel wywiesza plansze z nazwami miesiecy i ich numerami w systemie arabskim (1 – styczen, 2 – luty, … 12 – grudzien). Nastepnie pokazuje, ze numery miesiecy mozna zapisac tez w systemie rzymskim:

· I – styczen,
· II – luty,
· III – marzec,
· … · XII – grudzien.

Kazde dziecko buduje dla siebie platforme 4×2 i losuje kartonik z nazwa miesiaca. Jego zadaniem jest zbudowac numer miesiaca w systemie rzymskim z klocków. Na koniec dzieci wspólnie układaja na podłodze „kalendarz” – rzad 12 miesiecy z odpowiednia numeracja rzymska.

WARIANTY: Wariant 1: Dzieci układaja zebatki w numer miesiaca, w którym maja urodziny.

Wariant 2: Dzieci wybieraja swój ulubiony miesiac w roku, układaja własciwe zebatki, by stworzyc numer wybranego miesiaca, a nastepnie buduja konstrukcje, która im sie z nim kojarzy (np. lipiec – słonce, marzec – krokus, itp.). Po zakonczonym budowaniu wszystkie dzieci próbuja odgadnac nazwe miesiaca.

6. Kodowanie po Rzymsku

CEL: Cwiczenia w odczytywaniu liczb rzymskich.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, wydrukowane liczby rzymskie I – XII.

PRZEBIEG: Nauczyciel i kazde dziecko buduje platforme 4×2, na swojej platformie nauczyciel układa zebatki w wybrana liczbe rzymska, dzieci odtwarzaja liczbe na swojej platformie i odgaduja zapisana liczbe.

7. Wyścigi Rydwanów

CEL: Cwiczenia w odczytywaniu liczb rzymskich.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, duza kostka do gry z naklejonymi rzymskimi cyframi I – VI lub woreczek i kartoniki z rzymskimi liczbami.

PRZEBIEG: Uczniowie dziela sie na cztery druzyny, kazda druzyna buduje tor z 10 platform i wybiera kolor walca, który bedzie pełnił role pionka. Rzucajac kostka lub losujac z woreczka druzyna odczytuje wylosowana wartosc liczby, jesli zrobia to poprawnie przesuwaja swój pionek do przodu, jesli nie, traca kolejke.

WARIANTY: Druzyna losuje dwie liczby, które trzeba do siebie dodac lub odjac, by przesunac pionek o wartosc wyniku działania.

8. Wieżowiec

CEL: Cwiczenia w odczytywaniu liczb rzymskich.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, łaczniki, kartoniki z rzymskimi liczbami od III do VII

PRZEBIEG: Nauczyciel dzieli dzieci na grupy po 4-5 osób, kazda grupa losuje kartonik z rzymska liczba, ich zadaniem jest zbudowanie wiezowca o tylu pietrach ile wskazuje liczba na kartoniku. Po skonczonej pracy na kazdym pietrze umieszczaja zebatki tak, by utworzyły numer danego pietra.

9. Matematyka po Rzymsku

CEL: Cwiczenia w odczytywaniu liczb rzymskich.

POTRZEBNE ELEMENTY: Koła zebate, platformy, wydrukowane liczby rzymskie I – XII.

PRZEBIEG: Nauczyciel dzieli dzieci na pary, kazda para buduje dwie platformy 4×2. Nauczyciel pokazuje kartonik z wybrana liczba rzymska, dzieci na platformach buduja dwie liczby, które zsumowane dadza wynik zgodny z liczba na kartoniku.

WARIANTY: Zwiekszamy zakres liczb do XX, a uczniowie oprócz dodawania wykonuja równiez działania odejmowania.